Ustawienie bloków SPD – jak zrobić to prawidłowo?

Podstawą prawidłowego ustawienia jest umieszczenie środka bloku pod głową pierwszej kości śródstopia i dopasowanie kąta do naturalnego ruchu kolan. Eliminuje to drętwienie palców oraz przeciążenia stawów. W dalszej części artykułu opisujemy, jak krok po kroku przeprowadzić tę regulację.

Dlaczego pozycja bloków decyduje o komforcie?

Pomimo zaawansowania współczesnych pedałów zatrzaskowych, źródłem uciążliwego bólu kolan czy piekących poduszek stóp przy dłuższych trasach rzadko bywa sam osprzęt. Znacznie częściej winowajcą jest pominięcie precyzyjnej konfiguracji bloków. Nawet kilkumilimetrowe przesunięcie w przód lub zmianę kąta organizm odbiera jako wymuszenie nienaturalnego toru ruchu, co przy wysokiej kadencji i obciążeniu wielokrotnie powiela mikrourazy.

Kolarze szosowi i gravelowi spędzający w siodle po kilka godzin potrzebują ustawienia, które rozkłada nacisk równomiernie na całą przednią część stopy. Zbyt sztywne zablokowanie kąta bez uwzględnienia naturalnej rotacji bioder i łydek często kończy się zapaleniem pasma biodrowo-piszczelowego. Dlatego tak istotne jest traktowanie regulacji jako procesu, a nie jednorazowej czynności wykonanej wyłącznie na podstawie oznaczeń na podeszwie.

Jak ustawić bloki w osi przód-tył?

Oś pedału powinna przecinać stopę w miejscu najszerszego punktu – czyli na wysokości głowy pierwszej kości śródstopia. W praktyce oznacza to znalezienie wybrzuszenia tuż za dużym palcem i umieszczenie środka bloku około 8 milimetrów poniżej tego punktu. Pozwala to na optymalne przeniesienie siły bez przeciążania śródstopia i palców.

Gdy blok wędruje zbyt mocno do przodu, łydka traci część swojej funkcji stabilizującej, a przednia część stopy przejmuje niefizjologicznie duże obciążenie. Osoby ze skłonnością do skurczów łydek często odczuwają wyraźną ulgę po niewielkim cofnięciu bloku. Trzeba jednak pamiętać, że każda taka zmiana nieznacznie wpływa na zasięg nogi do pedału i może wymagać korekty wysokości siodełka o 1-2 mm.

Sygnały zbyt wysuniętej pozycji

Organizm wysyła trzy wyraźne sygnały, gdy blok znajduje się za daleko z przodu:

• mrowienie lub drętwienie palców oraz przedniej części stopy,
• uczucie braku stabilności na pedale, szczególnie podczas jazdy na stojąco,
• wrażenie niepełnego transferu mocy, jakby pedał uciekał spod stopy.

Wystąpienie choćby jednego z tych objawów w trakcie dłuższego treningu to wyraźna wskazówka do przesunięcia bloku o 2-3 mm do tyłu i ponownego testu na dystansie kilkudziesięciu kilometrów.

Wskazówki dla rowerzystów MTB

W kolarstwie górskim, gdzie priorytetem staje się stabilność na zjazdach i podczas gwałtownych manewrów, praktykuje się celowe umieszczenie bloku nieco dalej z tyłu. Takie cofnięcie obniża środek nacisku, zwiększa pewność utrzymania stopy na pedale i zmniejsza ryzyko przypadkowego wypięcia w trudnym terenie.

Jak dobrać rozstaw boczny i kąt obrotu?

Regulacja boczna decyduje o tak zwanym współczynniku Q, czyli odległości między stopami. Dąży się do sytuacji, w której biodro, rzepka kolanowa i środek stopy tworzą jedną linię. Zbyt wąski rozstaw sprawia, że kolana uciekają na zewnątrz, a zbyt szeroki powoduje ich zbieganie się do ramy. Obie skrajności prowadzą do przeciążeń więzadeł pobocznych.

Aby poszerzyć rozstaw, bloki przesuwa się bliżej wewnętrznej krawędzi buta, w kierunku dużego palca. Zwężenie uzyskuje się natomiast przez dosunięcie bloków do zewnętrznej strony podeszwy. Zanim dokręci się śruby na stałe, warto zaznaczyć mazakiem pierwotne położenie – ułatwi to powrót do punktu wyjścia, gdy nowa konfiguracja okaże się nietrafiona.

Jeśli podczas pedałowania kolana wychylają się na zewnątrz, rozstaw stóp jest zbyt wąski. Gdy kolana zbliżają się do siebie, rozstaw jest zbyt szeroki – to jedna z podstawowych zasad szybkiej autodiagnozy.

Kąt obrotu bloku jest pochodną naturalnego ustawienia stopy. U części rowerzystów pięty kierują się lekko do środka, co wymaga skręcenia bloku. Niestety, w systemach SPD blaszka wewnątrz podeszwy często uniemożliwia dużą rotację i ściąga blok z powrotem do pozycji prostopadłej. W takich przypadkach pomaga odblokowanie starego śladu ząbków przez delikatne wbicie nowego śladu przed dokręcaniem lub zastosowanie przymiaru montażowego utrzymującego kąt do czasu pełnego dokręcenia śrub.

Jak interpretować ruch kolan?

Obserwacja jazdy przed lustrem lub analiza nagrania z trenażera to najprostsza metoda oceny toru kolan. Nienaturalne odchylanie się rzepki na boki świadczy o konieczności skorygowania rozstawu lub kąta obrotu bloku. Nawet minimalna, dwustopniowa zmiana potrafi wyeliminować ból pojawiający się po osiemdziesiątym kilometrze.

Znaczenie luzu roboczego

Luz roboczy, czyli float, to zakres swobodnego obrotu buta na boki bez wypinania. W systemach szosowych Shimano SPD-SL dostępne są trzy warianty bloków różniące się właśnie tym parametrem:

Wybór zbyt sztywnego wariantu bez idealnego bikefittingu niemal zawsze kończy się bólem kolan. Większość amatorów powinna zaczynać od żółtych bloków, a na niebieskie lub czerwone przechodzić dopiero po precyzyjnym ustaleniu kąta obrotu.

Instrukcja montażu dla popularnych systemów

Niezależnie od producenta, montaż zawsze zaczyna się od poluzowania śrub i wstępnego ułożenia bloku w otworach podeszwy. W butach z uniwersalną podeszwą warto usunąć nieużywaną blaszkę przeznaczoną dla drugiego standardu – jej pozostawienie powoduje irytujący stukot przy kręceniu korbą.

SPD i Crankbrothers

W systemie MTB blok dokręca się dwiema śrubami do metalowej, przesuwnej blaszki schowanej w podeszwie. Kolejność czynności jest taka sama dla Shimano SPD i Crankbrothers, choć w tym drugim przypadku pod blok obowiązkowo wkłada się dołączoną podkładkę dystansową. Szeroki zakres przesuwu góra-dół oraz prawo-lewo daje sporą swobodę, natomiast rotacja jest mocno ograniczona przez kwadratowy kształt blaszki.

Charakterystyczny problem przy dokręcaniu – samoistne prostowanie się bloku – wynika z wpadania ząbków w stare wyżłobienia. Aby wymusić nowy kąt, trzeba najpierw zniszczyć poprzedni ślad, uderzając lekko w blok młotkiem, a następnie stopniowo dociągać śruby, blokując blok przed obrotem płaskim śrubokrętem.

Przy dokręcaniu bloków SPD te często same ustawiają się prosto, wpadając w wyżłobienia po poprzednim montażu. Nowy kąt wymusza się przez delikatne wbicie świeżych śladów, a śruby dociąga się stopniowo, uniemożliwiając blokowi obrót.

SPD-SL i Look Keo

Trzy śruby, wydłużone otwory i podziałka naniesiona na podeszwę – tak wygląda montaż w systemach szosowych. Przód-tył ustawia się przez przesuw całego bloku, a kąt obrotu dzięki owalnym gniazdom daje już kilka stopni swobody. Przed pierwszym treningiem warto sprawdzić, czy podeszwa nie haczy o mechanizm pedału przy wypinaniu – wystający fragment można delikatnie przyciąć.

Specyfika Wahoo Speedplay

Skomplikowana z pozoru budowa sprowadza się do przykręcenia metalowej płytki bazowej, a następnie nasunięcia i zablokowania właściwego bloku. Cały mechanizm daje niezależną regulację luzu roboczego, co pozwala dostosować zakres swobodnego wychylenia bez zmiany samego bloku. Osoby, które wcześniej jeździły na SPD-SL, początkowo potrzebują kilku jazd, by przyzwyczaić się do wyraźnie większego kąta wypięcia.

Jak uniknąć pieczenia poduszek i innych dolegliwości?

Uporczywe pieczenie przedniej części stopy pojawiające się po kilkudziesięciu kilometrach to często efekt zbyt szerokiego rozstawu bloków i towarzyszącego mu ucisku na brzeg podeszwy. Wystarczy przesunąć blok o 1-2 milimetry do wewnątrz buta, aby zmienić rozkład nacisku i odciążyć przeciążony punkt. Przy bardziej uporczywych przypadkach pomaga także zmiana wkładki na model z podparciem łuku podłużnego.

Jeśli ból dotyczy zewnętrznej strony kolana, a pięta podczas pedałowania wyraźnie ucieka na zewnątrz, mamy do czynienia z klasycznym przykładem wymuszonej, nienaturalnej rotacji. Rozwiązaniem jest nadanie blokowi lekkiego skrętu – o tyle, na ile pozwala konstrukcja podeszwy. W skrajnych sytuacjach, gdy regulacja nic nie daje, pozostaje sięgnięcie po pedały o większym fabrycznym luzie roboczym.

Nie wolno też lekceważyć przyzwyczajeń wyniesionych z jazdy na platformach. Nawyk stawiania stóp mocno na zewnątrz, charakterystyczny dla siedzącego trybu życia, potrafi sabotować nawet najlepiej dobrane ustawienie. Skorygowanie go to kwestia kilku tygodni świadomego pedałowania ze zwróceniem uwagi na linię biodro-kolano-stopa.