Jak działają przerzutki rowerowe? Zasada działania mechanizmu
Przerzutki rowerowe zmieniają przełożenie, czyli stosunek obrotów korby do obrotów koła. Dzięki temu możesz utrzymać wygodną kadencję i dopasować opór pedałowania do podjazdu, płaskiego odcinka albo zjazdu. W systemie zewnętrznym łańcuch przechodzi między zębatkami, a w systemie wewnętrznym przełożenie zmienia się w przekładni zamkniętej w piaście.
Po co rowerzyście przerzutki?
Przełożenie decyduje o tym, ile siły trzeba włożyć w obrót korby i jak szybko obraca się koło. Niższe przełożenie ułatwia jazdę pod górę, ponieważ tylne koło otrzymuje większy moment obrotowy. Wyższe przełożenie pozwala efektywniej utrzymywać prędkość na płaskim odcinku lub podczas zjazdu.
Nie chodzi więc wyłącznie o „lżejsze” albo „cięższe” pedałowanie. Przerzutki pomagają utrzymać możliwie równy rytm pedałowania, czyli kadencję. Gdy teren się zmienia, dobierasz przełożenie tak, aby nie naciskać na pedały z nadmierną siłą ani nie kręcić nimi zbyt szybko.
Przerzutki zewnętrzne i wewnętrzne – czym się różnią?
Najczęściej spotkasz dwa rozwiązania. Przerzutki zewnętrzne pracują przy ramie i przesuwają łańcuch po widocznych zębatkach. Przerzutki wewnętrzne, nazywane też planetarnymi, mieszczą mechanizm w tylnej piaście. W ich przypadku łańcuch pozostaje na jednym zestawie zębatek, a przełożenie zmienia się wewnątrz piasty.
| Cecha | Przerzutki zewnętrzne | Przerzutki wewnętrzne |
|---|---|---|
| Konstrukcja | Łańcuch, zębatki, przednia i tylna przerzutka | Przekładnia planetarna zamknięta w piaście |
| Zmiana biegów | Przesunięcie łańcucha między zębatkami | Zmiana zazębienia kół wewnątrz piasty |
| Odporność na warunki | Elementy są odsłonięte i bardziej narażone na zabrudzenia oraz uderzenia | Mechanizm jest lepiej chroniony przed czynnikami zewnętrznymi |
| Serwisowanie | Łatwy dostęp do elementów i prosta regulacja | Mniejsza częstotliwość podstawowej obsługi, lecz naprawa piasty bywa bardziej złożona |
| Zastosowanie | Rowery sportowe, górskie, trekkingowe i szosowe | Głównie rowery miejskie, użytkowe i turystyczne |
System wewnętrzny umożliwia także zmianę przełożenia na postoju, co przydaje się na skrzyżowaniu lub po zatrzymaniu przed podjazdem. Zwykle jest jednak cięższy i oferuje inny, często węższy zakres przełożeń niż rozbudowany napęd zewnętrzny.
Jak działa przerzutka zewnętrzna?
W typowym napędzie zewnętrznym manetka steruje przerzutką tylną, przednią albo obiema. W wersji mechanicznej nacisk na dźwignię zmienia napięcie stalowej linki prowadzonej w pancerzu. Przerzutka przesuwa się wtedy na bok i ustawia łańcuch nad wybraną zębatką.
Układ tworzą następujące elementy:
- Manetki – przekazują polecenie zmiany przełożenia. Zwykle prawa steruje tylną przerzutką, a lewa przednią.
- Przerzutka tylna – przesuwa łańcuch między koronkami kasety lub wolnobiegu i utrzymuje jego napięcie.
- Przerzutka przednia – w napędach z dwiema lub trzema tarczami przeprowadza łańcuch między przednimi zębatkami.
- Linki i pancerze – w mechanicznym systemie przenoszą ruch manetki do przerzutek.
- Łańcuch – przekazuje napęd z przedniej zębatki na wybraną koronkę z tyłu.
- Kaseta – zestaw tylnych zębatek o różnej liczbie zębów.
W tylnej przerzutce szczególne znaczenie ma wózek, czyli prowadnica z kółkami. To on kieruje łańcuchem na właściwą koronkę i kompensuje różnicę długości łańcucha wynikającą ze zmiany zębatek. Większa tylna koronka daje niższe przełożenie, a mniejsza – wyższe.
W systemach elektronicznych manetka nie ciągnie linki. Naciśnięcie przycisku wysyła sygnał do silnika przerzutki, który wykonuje ruch z odpowiednią precyzją. Zasada pozostaje taka sama: łańcuch trafia na inną zębatkę. Zmienia się tylko sposób sterowania.
Jak poprawnie używać przerzutek podczas jazdy?
Najlepiej zmieniać przełożenie przed zmianą warunków, a nie dopiero wtedy, gdy podjazd wymusza bardzo mocne naciskanie na pedały. Poniższa kolejność pomaga zachować płynność jazdy:
- Przewiduj teren i zmień przełożenie przed podjazdem, ostrym zjazdem albo wyraźnym wzrostem prędkości.
- Na chwilę zmniejsz nacisk na pedały, aby odciążyć łańcuch i zębatki.
- Przestaw manetkę płynnie, bez gwałtownego „przeciągania” kilku biegów pod dużym obciążeniem.
- Po zakończeniu zmiany wróć do normalnego nacisku i dobierz przełożenie do wygodnej kadencji.
Podczas jazdy pod górę wybierz niższe przełożenie, zanim nogi zaczną pracować z dużą siłą. Na płaskim odcinku lub podczas zjazdu możesz użyć wyższego przełożenia, jeśli przy aktualnej kadencji pedałowanie staje się zbyt szybkie.
W napędzie zewnętrznym nie zmieniaj biegów na postoju, ponieważ łańcuch nie porusza się wtedy po zębatkach. Wyjątkiem są piasty wielobiegowe, w których mechanizm zmiany przełożenia znajduje się wewnątrz piasty. Nie zmieniaj też przełożenia w chwili, gdy stoisz na pedałach i mocno obciążasz napęd. Taka sytuacja utrudnia płynne zazębienie, zwiększa hałas i obciążenie elementów.
Krzyżowanie łańcucha oznacza jego pracę pod dużym skosem, na przykład na małej przedniej zębatce i jednej z najmniejszych tylnych koronek albo na dużej przedniej zębatce i jednej z największych tylnych. Taki układ zwiększa tarcie, hałas i zużycie napędu. W rowerze z dwiema tarczami lepiej zmienić przednią zębatkę, gdy tylny łańcuch zbliża się do skrajnych pozycji.
Najlepsze przełożenie to nie zawsze to, które pozwala jechać szybciej. Wybierz takie, przy którym możesz utrzymać płynną kadencję bez gwałtownego wzrostu siły nacisku na pedały.
Jeśli zmiana biegów staje się opóźniona, łańcuch spada, przeskakuje albo napęd pracuje głośno, przyczyną może być zużycie, zabrudzenie lub rozregulowanie układu. Wtedy warto sprawdzić stan łańcucha, kasety i linek, a regulację powierzyć serwisowi, jeśli problem nie znika po podstawowym czyszczeniu.
Przerzutki są więc narzędziem do utrzymywania kadencji. Gdy przewidujesz teren, odciążasz napęd podczas zmiany i nie ustawiasz łańcucha pod nadmiernym skosem, jazda staje się płynniejsza, a elementy napędu zużywają się wolniej.
